HISTORIJAT GRAĐEVINSKOG FAKULTETA UNIVERZITETA U SARAJEVU

Graditeljstvo – jedna od najstarijih ljudskih djelatnosti

Graditeljstvo, odnosno građevinarstvo, jedna je od najstarijih ljudskih djelatnosti, koja po svojoj prirodi nadilazi okvire tehničke struke. Potrebe za stanovanjem, lakšim kretanjem i pronalaženjem sigurnijih mjesta za zaštitu od različitih opasnosti dovele su do izgradnje prvih nastambi i jednostavnih konstrukcija za savladavanje prirodnih prepreka. Sve ove aktivnosti bile su usmjerene na zadovoljavanje osnovnih ljudskih potreba.

Zbog svog značaja graditeljska problematika rano je postala predmet proučavanja na različitim nivoima obrazovanja, uključujući i visoko obrazovanje. U početku se izučavala u okviru općih tehničkih fakulteta, a razvojem specifičnih tehničkih disciplina osnivaju se samostalni fakulteti, među kojima su građevinski fakulteti u pravilu bili među prvima. Sličan razvojni put imalo je i građevinsko obrazovanje u Bosni i Hercegovini.

Osnivanje Univerziteta u Sarajevu i Tehničkog fakulteta

Univerzitet u Sarajevu, prva visokoškolska ustanova u Bosni i Hercegovini, zvanično je promoviran 1949. godine, nakon osnivanja nekoliko pojedinačnih fakulteta u kratkom razdoblju nakon završetka Drugog svjetskog rata. Početak rada Građevinskog fakulteta u Sarajevu vezuje se za ranu jesen 1949. godine.

Prethodno je Uredbom Vlade tadašnje Narodne Republike Bosne i Hercegovine od 20. maja 1949. godine osnovan Tehnički fakultet u Sarajevu, s dva odsjeka: Građevinskim i Arhitektonskim. Njegov studijski program bio je prvenstveno usmjeren na građevinarstvo.

Velika razaranja tokom Drugog svjetskog rata, potrebe za obnovom i nastojanja da se izgradi savremena i održiva zemlja stavili su građevinsku struku u prvi plan. Osnivanje Tehničkog fakulteta, kao jednog od prvih tehničkih fakulteta novog Univerziteta, predstavljalo je važan korak u razvoju visokog obrazovanja i osposobljavanju stručnjaka potrebnih za obnovu i izgradnju zemlje.

Matičari Tehničkog fakulteta bili su prof. Alojzije Horvat, prof. dr Rajko Kušević i prof. Milenko Jakovljević, profesori tehničkih fakulteta iz Ljubljane, Zagreba i Beograda. Za prvog dekana Tehničkog fakulteta u Sarajevu imenovan je prof. Aleksander Trumić, a za prodekana prof. Jahiel Finci.

Fakultet je počeo s radom u oktobru 1949. godine, u zgradi Zavoda za ispitivanje materijala i tla Ministarstva građevina Vlade Narodne Republike Bosne i Hercegovine, u ulici Skenderija 10a u Sarajevu. Svečano otvaranje održano je 24. oktobra 1949. godine.

Nedugo zatim, 2. decembra 1949. godine, svečano je promoviran Univerzitet u Sarajevu, čiji je Tehnički fakultet bio jedan od prvih članova. Važno je napomenuti da je proces osnivanja prvih fakulteta Univerziteta u Sarajevu počeo još 1946. godine.

Zbog nedostatka prostora Fakultet je već naredne godine preseljen u ulicu Vase Miskina, današnju ulicu Ferhadija, na broj 20, gdje je njegovo sjedište ostalo narednih deset godina.

Razvoj eksperimentalnog i naučnoistraživačkog rada

Eksperimentalni i istraživački rad od samog početka predstavljao je neizostavan dio djelovanja Građevinskog fakulteta. Ubrzo nakon njegovog osnivanja pristupilo se formiranju zavoda, koji su predstavljali osnovu za razvoj specijaliziranih istraživanja i stručnog rada. Ovi zavodi kasnije su prerasli u institute Građevinskog fakulteta u Sarajevu.

Njihov razvoj obilježili su sljedeći datumi:

• 3. novembar 1950. godine – osnovan je Zavod za ispitivanje materijala i konstrukcija;
• 15. mart 1953. godine – osnovan je Zavod za inženjersku geologiju i hidrogeologiju;
• 4. juni 1954. godine – osnovan je Zavod za geotehniku i fundiranje;
• 15. juni 1954. godine – osnovan je Zavod za hidrotehniku;
• 26. mart 1963. godine – osnovan je Zavod za saobraćaj.

Biblioteka Tehničkog fakulteta formirana je već 1949. godine, a 1955. godine osnovan je i Laboratorij za eksperimentalnu statiku.

Osnivanje zavoda, biblioteke i laboratorija omogućilo je razvoj nastavnog, eksperimentalnog i naučnoistraživačkog rada te povezivanje teorijskih znanja s praktičnim problemima građevinske struke.

Razvoj Tehničkog fakulteta i osamostaljenje 1961. godine

Devet godina nakon osnivanja Građevinskog i Arhitektonskog odsjeka Tehničkog fakulteta, 20. juna 1958. godine osnovan je novi Mašinski odsjek Tehničkog fakulteta u Sarajevu. Dvije godine kasnije, 16. septembra 1960. godine, pri tom odsjeku osnovan je i Elektrotehnički smjer.

Daljnji razvoj tehničkih disciplina i potreba za njihovim samostalnim organiziranjem doveli su do reorganizacije Tehničkog fakulteta. Od početka akademske 1961/1962. godine, odnosno 1. oktobra 1961. godine, iz Tehničkog fakulteta Univerziteta u Sarajevu nastala su četiri samostalna fakulteta:

• Građevinski fakultet u Sarajevu;
• Arhitektonsko-urbanistički fakultet u Sarajevu;
• Mašinski fakultet u Sarajevu;
• Elektrotehnički fakultet u Sarajevu.

Time je Građevinski fakultet postao samostalna visokoškolska ustanova u okviru Univerziteta u Sarajevu. Nakon izdvajanja iz zajedničkog Tehničkog fakulteta za dekana je imenovan prof. Emil Janaček, a za prodekana prof. Ismet Aganović.

Preseljenje u zgradu u ulici Patriotske lige

S početkom akademske 1961/1962. godine Građevinski fakultet preselio se u novu nastavnu zgradu u ulici Patriotske lige 30 u Sarajevu, u kojoj se nalazi i danas. Preseljenjem je riješen značajan problem nedostatka prostora za odvijanje nastavnih, naučnoistraživačkih i drugih aktivnosti Fakulteta.

U neposrednoj blizini nove nastavne zgrade izgrađene su još tri zgrade, u koje su tokom 1961. i 1962. godine smješteni zavodi i katedre Građevinskog fakulteta u Sarajevu. U ovim zgradama i danas djeluju organizacione jedinice Fakulteta, uključujući odsjeke, katedre i institute.

Novi prostorni kapaciteti omogućili su daljnje unapređenje nastave, razvoj specijaliziranih istraživačkih aktivnosti i jačanje stručnog djelovanja Fakulteta.

Osnivanje Zavoda za saobraćaj i uvođenje geodetskog obrazovanja

Neposredno nakon preseljenja u nove zgrade, krajem 1962. godine, zavodi dotadašnjeg Tehničkog fakulteta prerasli su u samostalne naučnoistraživačke ustanove.

Dana 26. marta 1963. godine osnovan je Zavod za saobraćaj Građevinskog fakulteta u Sarajevu. Njegovo osnivanje bilo je povezano s razvojem saobraćajne infrastrukture i potrebom za obrazovanjem stručnjaka koji će učestvovati u planiranju, projektovanju, izgradnji i unapređenju saobraćajnih sistema.

Posebno važna promjena dogodila se 1973. godine. Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine donijela je 17. jula 1973. godine odluku o ukidanju tadašnje Više geodetske škole u Sarajevu, a 4. septembra iste godine i odluku o osnivanju Geodetskog smjera na Građevinskom fakultetu u Sarajevu.

Uvođenjem Geodetskog smjera značajno je prošireno područje obrazovanja i stručnog djelovanja Fakulteta. Time je uglavnom zaokružen njegov tadašnji organizacioni oblik, koji se dalje razvijao u skladu s potrebama građevinske i geodetske struke.

Vremenom su formirani posebni odsjeci i katedre, dok su zavodi prerasli u institute. U skladu s promjenama zakona o visokom obrazovanju mijenjali su se i pravni statusi Fakulteta i njegovih instituta.

Razvoj studijskih programa i prilagođavanje novim saznanjima

U skladu s organizacionim promjenama, napretkom tehnike i novim naučnim saznanjima kontinuirano su mijenjani i prilagođavani planovi i programi studija. Razvoj studijskih programa pratio je promjene u građevinskoj i geodetskoj struci, kao i potrebe društva za novim znanjima i kompetencijama.

Tokom svog djelovanja Fakultet je razvijao nastavu, naučnoistraživački rad i stručne aktivnosti u različitim oblastima građevinarstva i geodezije. Njegovi odsjeci, katedre, zavodi i instituti predstavljali su osnovu za obrazovanje stručnjaka i razvoj specijaliziranih naučnih disciplina.

Međunarodna saradnja i profesionalni doprinos diplomiranih inžinjera

Graditeljstvo je djelatnost koja ne poznaje granice. Generacije nekadašnjih studenata Građevinskog fakulteta u Sarajevu gradile su Bosnu i Hercegovinu i bivšu Jugoslaviju, ali su svoje znanje i stručnost pokazale i izvan granica naše zemlje.

Njihov profesionalni doprinos obuhvatao je učešće u realizaciji velikih i značajnih građevinskih projekata, od monumentalnih građevina u nekadašnjim nesvrstanim zemljama do projekata u najrazvijenijim državama zapadnog svijeta. Diplomirani inžinjeri Fakulteta ostvarivali su rezultate i u naučnoistraživačkom radu, uključujući rad na prestižnim univerzitetima.

Međunarodna saradnja bila je važan dio razvoja Fakulteta. Brojni profesori, asistenti i saradnici boravili su na značajnim inostranim visokoškolskim institucijama, učestvovali u naučnoistraživačkim projektima i izrađivali doktorske disertacije. Istovremeno, mnogi od njih su kroz rad na institutima ili kao konsultanti firmi koje se bave projektovanjem i izvođenjem građevina učestvovali u izgradnji ili obnovi velikog broja objekata.

I današnje generacije studenata, zahvaljujući znanjima i vještinama stečenim na Fakultetu, pronalaze zaposlenje u Bosni i Hercegovini i širom svijeta, uključujući i države koje se ubrajaju među tehnološki najrazvijenije.

Graditeljstvo u savremenom svijetu

Tehnološke promjene, posmatrane kroz historiju, odvijaju se sve brže, ali građevinska struka ostaje nezamjenjiva i neophodna. Kao i druge tehničke discipline, ona se kontinuirano prilagođava promjenama, novim saznanjima i tehnološkim dostignućima, što nastoji pratiti i Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu.

Ako posmatramo savremeni svijet i njegova dostignuća, građevine zauzimaju posebno mjesto, naročito monumentalni objekti čija se starost u pojedinim slučajevima mjeri hiljadama godina. Izgrađenost na Zemlji danas je veća nego ikada ranije, a posebno značajno razdoblje u razvoju graditeljstva posljednjih je 150 godina.

Izgradnja novih građevina na prvi pogled predstavlja osnovni zadatak građevinskih inžinjera. Međutim, s obzirom na sve veću izgrađenost prostora, u posljednjim decenijama sve veći značaj dobijaju postojeće građevine, koje je potrebno obnoviti, prilagoditi novim potrebama, proširiti ili rekonstruirati.

Posebna pažnja posvećuje se kulturno-historijskim građevinama koje nastojimo očuvati za buduće generacije. Njihova zaštita i obnova predstavljaju važan stručni zadatak, ali i odgovornost prema naslijeđu koje smo naslijedili i koje trebamo sačuvati.

Značaj graditeljske djelatnosti posebno dolazi do izražaja u periodima obnove i izgradnje. U Bosni i Hercegovini građevinska struka imala je izuzetno važnu ulogu u poslijeratnoj obnovi, a njen značaj ostaje velik i u savremenim procesima razvoja infrastrukture, unapređenja izgrađenog prostora i očuvanja postojećih građevina.

Sedamdeset godina razvoja i doprinosa struci

Tokom svojih prvih 70 godina djelovanja Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu ostvario je značajne rezultate u obrazovanju, naučnoistraživačkom radu i razvoju građevinske i geodetske struke.

U tom periodu Fakultet je promovirao nekoliko hiljada diplomiranih inžinjera, magistara i doktora nauka. Na njegovim odsjecima, katedrama, zavodima i institutima radilo je nekoliko stotina istaknutih stručnjaka, naučnika i profesora, kao i veliki broj uposlenika u pratećim službama. Njihov zajednički doprinos omogućio je ostvarivanje značajnih rezultata i pozicioniranje Fakulteta kao respektabilne i renomirane visokoškolske i naučnoistraživačke institucije.

Dugogodišnji razvoj Fakulteta obilježen je organizacionim promjenama, unapređenjem nastavnih planova i programa, razvojem laboratorija i instituta, širenjem stručnih oblasti te jačanjem međunarodne saradnje. Sve ove aktivnosti doprinijele su stvaranju obrazovne i istraživačke osnove za kontinuirani razvoj građevinarstva i geodezije u Bosni i Hercegovini.

Naslijeđe koje su stvarale generacije nastavnika, saradnika, istraživača i drugih uposlenika predstavlja važan dio historije Fakulteta. Njihov rad, zajedno s postignućima bivših studenata, potvrđuje značaj Fakulteta u razvoju visokog obrazovanja, nauke i stručne prakse.

Od osnivanja Tehničkog fakulteta 1949. godine do danas, Građevinski fakultet Univerziteta u Sarajevu kontinuirano razvija svoju obrazovnu, naučnu i stručnu djelatnost, nastojeći odgovoriti na promjene u struci i potrebe društva. Njegova misija ostaje usmjerena na obrazovanje kompetentnih stručnjaka, razvoj nauke i unapređenje građevinske i geodetske struke, uz očuvanje vrijednosti i znanja koje su stvarale prethodne generacije.